Sorumluluk

Başıboş yaratılmadığımıza göre Hālik’ımıza karşı sorumluyuz. Sorumluluk aklı olanlaradır. Aklıyla meleklerden üstün, hayvânî duygularıyla hayvandan da aşağıdır. Vahye dayalı akılla istenen seviyeye ulaşmalıdır insan. Allah Teālâ mü’minleri en üstün haber verirken, kuvvetli mü’min güçsüzden üstün buyurur Nebîler Nebîsi (sav)¹. Üstünlüğü de takvâ olarak belirler Kitâb-ı Mecîd². Habîb-i Kibriyâ (sav) mü’mini idâreci olarak tanımlar. Mevlâ-yı Müteāl, müttakîlere imam olarak bildirir. Yeryüzünün idâresini sâlihlere verdik buyurur Rabb-i Zû’l-celâl³. Müşriklere neces tâbiri kullanırken⁴, mü’minlere izzet şeref tâbiri kullanır Hālık-ı Zû’l-celâl⁵. Kadrini bilen sorumluluk duygusunu hiçbir zaman unutmaz. Mes’ûliyeti haber veren âyet-i celîle Sevgili Peygamberimiz’in (sav) mübârek saçlarını ağarttı ve yaşlandırdı. 

Sorumluluk duygusunun oluşması, kulluk bilinciyle mümkündür. Azamet-i İlâhî’yi idrâk eden anlar bu teklîfi. “Benim bildiklerimi bilseydiniz az güler, çok ağlardınız... Allâh'a feryât ederek yalvarırdınız."⁶ 

Kul itāat eder. “Peygamber size ne verirse onu alın, sizi neden menederse ondan geri durun; Allah'tan sakının, doğrusu Allâh'ın cezâlandırması çetindir.”⁷

İnsan ferdî değil, toplumsal varlıktır. Allah (cc) tek, insan çifttir. İbâdetlerin çoğu cemâat hâlindedir, ibâdetlerin amacı da insanlığın hayrınadır. "İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır."⁸ 

Mes’ûliyet, merkezden muhîte doğru yayılır. “Ey îmân edenler! Kendinizi ve âilenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun.”⁹ Hz. Ömer (ra) ve onun yolunu tâkib edenler yatıp uyuyamaz sorumluluğun ağırlığından dolayı. Çağımız mesûliyeti daha da ağırlaştırmıştır. Gen, robotik, kuantum, biyoteknoloji, yapay zekâ, sosyal medyada facebook, twitter, telegram, whatsApp, youtube vs. 

Haberleşmeler tebliğ ve dâveti içerir. Faydalı ve zararlı olanı ölçecek bir esâsa ihtiyaç vardır. Şaşmaz kāide ve esas şudur: “Ey îmân edenler! Allâh’a itāat edin, peygambere itāat edin, sizden olan ûlû’l-emr’e de. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz -Allâh’a ve âhirete gerçekten inanıyorsanız- onu, Allâh’a ve peygambere götürün. Bu, elde edilecek sonuç bakımından hem hayırlıdır hem de en güzelidir.”¹⁰ En küçük bir hatâya düşmemek için, bizim tavırlarını örnek alacağımız ashâb-ı güzîn efendilerimiz “En iyi bilen Allah ve Resûlü’dür” derlerdi. Sevgili Peygamberimiz (sav)’in Vedâ hutbesindeki, “Burada bulunanlar bulunmayanlara duyursun”¹¹ kelâm-ı Nebî’si, sosyal medyayı ve diğerlerini işâret ediyordu. En çok ezâ gördüğü Tâif seferinde bile tebliğde bulunuyordu. Hz. Ali (ra)’ın: "Çocuklarınızı kendi zamânınıza göre değil, onların yaşayacakları zamâna göre yetiştirin." sözü, çocukların, dünyânın teknolojisine uygun olarak eğitilmesi gerektiğini vurgular. Savunmada bile, düşmanlarınızın silâhından daha üstün silah üretin buyurur. “Allâh’ın ve sizin düşmanlarınızı ve onların gerisinde olup sizin bilmediğiniz, ama Allâh’ın bildiklerini korkutup caydırmak üzere, onlara karşı elinizden geldiği kadar güç ve savaş atları hazırlayın.”¹² Silahlar, araç gereçler, savunma ve her türlü askerî güç ve imkânlar demektir. “İkra” oku, “Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” “De ki: Ey Rabbim! İlmimi artır.”¹³ âyetleri, “İlim tahsîl etmek için yolculuğa çıkan kimse, evine dönünceye kadar Allah yolundadır.”¹⁴ “Kim ilim tahsîl etmek için bir yola girerse, Allah o kişiye cennetin yolunu kolaylaştırır.”¹⁵ hadîs-i şerîfleri bizi hep ileriye taşır. Hz. Fatih 21 yaşındayken 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek bin yıllık Bizans İmparatorluğu'na son verip Orta Çağ'ı kapatıp Yeni Çağ'ı başlatmıştır. Rabbimizin sağladığı bu imkânları İ′lâ-i Kelimetullâh, Allah kelâmının, İslâm'ın yüceltilmesinde kullanmalıyız. 

Dipnotlar

1 Müslim, Kader, 34.

2 Hucurât 49/13.

3 Bk. Enbiyâ, 21/105.

4 Tevbe, 9/28.

5 Bk. Münâfikûn, 63/8.

6 Buhârî, Küsûf, 2; Müslim, Salât, 112.

7 Haşr, 59/7.

8 Buhârî, Mağâzî, 35.

9 Tahrîm, 66/6.

10 Nisâ, 4/59.

11 Buhârî, İlim, 9.

12 Enfâl, 8/60.

13 Tâhâ, 20/114.

14 Tirmizî, İlim, 2.

15 Müslim, Zikir, 38.

Mayıs 2026, sayfa no: 4-5