Çocuk ve “Merhamet” Özü

İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli unsurun akıl ve muhakeme yeteneği olduğu yıllarca kabûl edilmiş ortak bir kanıdır. Ancak artık bu akıl ve muhâkeme; yerini yavaş yavaş ve uzun uğraşlar sonucu evimizde, işimizde, sokakta, hayâtın pek çok yerinde bizlerle berâber olan yapay zekâya devretmiş durumda. Belki de artık soruyu şu şekilde sormak gerekir: İnsanı canlı ve cansız tüm varlıklardan ayıran en önemli unsurlar nelerdir? İşte bu sorunun cevapları arasında önemli bir yer tutan ve günümüz değerler eğitiminin de kazandırmayı amaçladığı erdemlerden biri “Merhamet” kavramıdır. Merhamet insan olmanın önemli bir Öz’üdür. Merhamet, nasıl bir çocuk yetiştirmek istediğimiz üzerine sorulan soruya verilmiş en popüler cevaplardandır ve çocukluktan itibâren temellendirilmesi için uğraş gösterilmektedir. Peki bir çocuğun merhametli olduğunu nasıl anlarız? Bu kavram çoğu zaman yardım etme ile ilişkilendirilir. “Başkalarına yardım etsin.” düşüncesiyle iç içe geçmiştir. Oysa merhamet yardım etmeyi berâberinde getirir ancak yalnızca yardım etmekten ibâret değildir.

Aynı zamanda dünyâyı anlamlandırmada çocuğa kılavuz olan kavramların başında yer alır. Merhamet kavramını anlamlandırabilmek için çocuğun duygusal dünyâsını desteklemek elzemdir. Kendisinin ve bir başkasının duygusunu anlamlandırmakta zorlanan bir çocuk, içinde bulunduğu duruma ve koşullara farkındalık geliştirmekte de zorlanmaktadır. Duyguların isimlendirilmesi, duygular üzerine sohbet etmek, kitaplar okumak, çocuğun duygularına şefkatle yaklaşmak duygu farkındalığını destekler. Duygu farkındalığı ile berâber merhameti destekleme noktasında Empati becerisi üzerinde ayrıca durmak gerekmektedir. Empati en bilinen tâbirle, “kendini bir başkasının yerine koymaktır.” Kısaca kendisinin ve başkalarının duygularını fark edip duyarlı olmaktır ve benzer duygulara sâhip olunduğunda nasıl bir davranış geliştirilebileceğine dâir bir içgörü sağlar. Duyguları bir trene benzetecek olursak, empati burada lokomotif görevi görür. Bir sarmaşık gibi merhameti besler. Empati becerisi desteklenen bir çocuğun, vicdan ve merhamet duyguları da desteklenmektedir. Bu yüzden merhametli bir çocuk yetiştirmek için duygu farkındalığı ve empati becerisi üzerine yatırım yapılmalıdır. 

Yanı sıra çocuk eğitiminin olmazsa olmaz parçası, çocuğun en önemli eğitim aracı “Model alma “dır. Çocuklar merhameti âilesinden ve çevresinden öğrenir. Etrâfındaki yetişkinlerin bazan bir hayvana su-yemek verdiğini görmek, bazan birinin birinden özür dilediğine şâhit olmak, bazan da başkasına yardım ettiğini görmek çocuğun içindeki merhamet duygusunu büyütür. Aynı zamanda başkaları için yardım edebilmek, hakkını gözetebilmek, canlı-cansız varlıklara karşı sorumluluk bilinci çocuğun merhamet duygusunu destekler.

Bazan da toplum ve kültür tarafından önemli kabûl edilen örnekler üzerine sohbetler de bir çocuğun merhamet kavramını anlamlandırmasına ışık tutacaktır. Örneğin, kuşu ölen çocuğu ziyârete giden Peygamberimiz (sav) en büyük merhamet örneğini sergilemiştir.

Merhametli büyümek, kalbi korumanın önemli bir yoludur. Merhamet miğferi giyerek merhametli çocuklar, vicdanlı toplumlar yetiştirmek üzere.

Temmuz 2026, sayfa no: 18-19